ई-पीक पाहणी २०२६: DCS MH App वरून मोबाईलद्वारे स्वतःची ई-पीक पाहणी कशी करावी? (Step-by-Step मार्गदर्शक)

प्रस्तावना

DCS MH ई-पीक पाहणी म्हणजे काय?

ई-पीक पाहणी करण्याचे फायदे

• वेळ आणि पैशांची बचत: तलाठी कार्यालयात जाण्याची किंवा कोणत्याही मध्यस्थाला पैसे देण्याची गरज उरत नाही.
• अचूक ७/१२ नोंद: शेतात प्रत्यक्ष घेतलेल्या पिकाचीच नोंद शासकीय दप्तरी आणि ७/१२ उताऱ्यावर होते.
• पीक विमा आणि भरपाईसाठी उपयुक्त: नैसर्गिक आपत्तीमुळे पिकांचे नुकसान झाल्यास सरकारी मदत किंवा पीक विमा दावा (Crop Insurance Claim) मिळवण्यासाठी ई-पीक पाहणीची नोंद अत्यंत महत्त्वाची ठरते.
• शासकीय योजनांचा लाभ: पीक कर्ज, हमीभावाने धान्य/कापूस खरेदी आणि इतर कृषी योजनांचा लाभ घेण्यासाठी ही नोंदणी अनिवार्य असते.
• पारदर्शकता: स्वतः नोंदणी केल्यामुळे चुकीची माहिती नोंदवली जाण्याची शक्यता संपुष्टात येते.

पात्रता

• अर्जदार हा महाराष्ट्र राज्यातील जमीनधारक शेतकरी असणे आवश्यक आहे.
• शेतकऱ्याच्या नावावर ७/१२ उतारा किंवा जमीन धारणा अधिकार असणे गरजेचे आहे.
• शेतकऱ्याकडे स्वतःचा किंवा कुटुंबातील सदस्याचा अँड्रॉइड स्मार्टफोन (Android Smartphone) असणे आवश्यक आहे.
• मोबाईलमध्ये इंटरनेट आणि GPS (Location) सुविधा कार्यरत असावी.

आवश्यक कागदपत्रे व बाबी

• आधार कार्ड (Aadhaar Card)
• फार्मर आयडी (Farmer ID / सेंट्रल आयडी)
• जमिनीचा ७/१२ आणि ८-अ उतारा (सर्व्हे नंबर आणि खाते नंबरसाठी)
• नोंदणीकृत मोबाईल नंबर (OTP पडताळणीसाठी)
• पिकाची माहिती (लागवडीची तारीख, पिकाचा प्रकार, सिंचनाचे साधन आणि अचूक क्षेत्रफळ)

ऑनलाइन अर्ज व ई-पीक पाहणी कशी करावी? (Step-by-Step)

Step 1: ॲप डाउनलोड आणि भाषा निवड

1. तुमच्या मोबाईलमधील Google Play Store उघडा.
2. सर्च बारमध्ये DCS MH टाईप करून सर्च करा.
3. ‘DCS MH – Agriculture of Ministry’ हे अधिकृत ॲप इंस्टॉल करा.
4. ॲप ओपन केल्यानंतर आवश्यक सर्व परवानग्या (Location, Camera, Storage) Allow करा.
5. तुमची सोयीस्कर भाषा (उदा. मराठी) निवडून ‘Next’ वर क्लिक करा.

Step 2: शेतकरी म्हणून लॉगिन (Sign In)

1. स्क्रीनवर दिसणाऱ्या पर्यायांपैकी ‘तुमच्या खात्यामध्ये साइन इन करा’ हा पर्याय निवडा.
2. पुढे दिलेल्या चार पर्यायांपैकी ‘शेतकरी म्हणून साइन इन करा’ (Sign in as Farmer) निवडा.
3. आपला सेंट्रल आयडी (Farmer ID) प्रविष्ट करा.
4. जर पासवर्ड आठवत नसेल, तर ‘सांकेतांक’ (OTP) हा पर्याय निवडून ‘Get OTP’ वर क्लिक करा.
5. मोबाईलवर आलेला OTP टाकून ‘Verify’ करा.
6. डेटा लोड झाल्यानंतर सुरक्षेसाठी तुमचा M-PIN सेट करा आणि नियम स्वीकारून पुढे जा.

Step 3: सर्वेक्षण सुरू करणे आणि जमीन निवड

1. मुख्य स्क्रीनवर तुमच्या नावावरील पेंडिंग सर्व्हे (Pending Survey) चे प्लॉट्स दिसतील.
2. ‘सर्व्हेक्षण सुरू करा’ या बटनावर क्लिक करा (मोबाईलचे GPS लोकेशन ऑन ठेवा).
3. ऑथेंटिकेशनासाठी शेतकऱ्याचा चेहरा (Face Authentication) किंवा फोटो विचारल्यास तो पूर्ण करा.
4. स्क्रीनवर दिसणारी जमिनीची माहिती, सर्व्हे नंबर आणि नाव तपासून ‘पुढे’ क्लिक करा.
5. जमीन बिगर शेती किंवा पडीक आहे का, याची विचारणा झाल्यास योग्य तो पर्याय (‘होय’ किंवा ‘नाही’) निवडा.

Step 4: पिकाची माहिती आणि फोटो अपलोड करणे

1. पिकाचा प्रकार निवडा: जर कापूस पिकाची नोंद करायची असेल आणि ते हायब्रिड बियाणे असेल, तर ‘Tetraploid Cotton’ हा पर्याय निवडा.
2. वाण आणि तारीख: संकरित की लोकल ते निवडून लागवडीचा अचूक दिनांक टाका.
3. क्रॉप पॅटर्न: पीक सिंगल (Single), मिश्र (Inter crop) की फळबाग आहे, ते निवडा.
4. क्षेत्रफळ नोंदवा: पिकाखालील पूर्ण क्षेत्रफळ अचूक भरा (उदा. ०.३८५). क्षेत्र अर्धवट भरल्यास ॲप सबमिट होणार नाही.
5. सिंचन प्रकार: ठिबक, तुषार किंवा गैर-सिंचित पर्याय निवडा.
6. फोटो काढा: ‘छायाचित्र घ्या’ वर क्लिक करून प्रत्यक्ष शेतात उभे राहून पिकाचे ३ फोटो काढा. फोटो घेताना स्क्रीनवरील चौरस हिरवा (Green) होईपर्यंत कॅमेरा स्थिर ठेवा.
7. फोटो योग्य असल्यास ‘Confirm & Use this photo’ निवडून ‘पीक जोडा’ वर क्लिक करा.

Step 5: डेटा अंतिम जतन (Save) करणे

1. भरलेली सर्व माहिती, क्षेत्रफळ आणि फोटो एकदा व्यवस्थित तपासून घ्या.
2. ‘मी मीडिया फाईल्स आणि इतर डेटा सत्यापित केला आहे’ या चेकबॉक्सवर टिक करा.
3. शेवटी ‘जतन करा’ (Save/Submit) वर क्लिक करा. तुमची ई-पीक पाहणी यशस्वीरीत्या पूर्ण होईल.

अर्जाचे Status कसे तपासावे?

1. DCS MH ॲप उघडून तुमचा M-PIN टाकून लॉगिन करा.
2. होम स्क्रीनवर ‘अपलोड प्रलंबित’ (Pending Upload) आणि ‘अपलोड केलेले’ (Uploaded) असे पर्याय दिसतील.
3. जर तुमचे सर्वेक्षण ‘अपलोड केलेले’ या विभागात दिसत असेल, तर तुमचा डेटा सर्व्हरवर जमा झाला आहे.
4. काही दिवसांनंतर तुमच्या ७/१२ उताऱ्यावर नोंद अद्ययावत झाली आहे का, हे Mahabhulekh (महाभूलिलेख) पोर्टलवर जाऊन ऑनलाइन तपासू शकता.

महत्त्वाच्या सूचना

• प्रत्यक्ष शेतातून फोटो काढा: हे ॲप जिओ-टॅगिंगवर कार्य करते, त्यामुळे शेतात न जाता काढलेले फोटो किंवा इतर फोटो अपलोड केल्यास अर्ज फेटाळला जाऊ शकतो.
• क्षेत्रफळाची अचूक नोंद: शेताचे जेवढे एकूण क्षेत्र आहे, तेवढेच क्षेत्र पिकाखाली दाखवणे आवश्यक आहे. क्षेत्र शिल्लक राहिल्यास ॲप एरर दाखवते.
• अंतिम मुदत: शासनाने ठरवून दिलेल्या विहित मुदतीतच ई-पीक पाहणी पूर्ण करणे बंधनकारक आहे.
• इंटरनेट कनेक्टिव्हिटी: फोटो काढताना किंवा माहिती भरताना मोबाईल नेटवर्क व्यवस्थित असल्याची खात्री करा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

प्रश्न १: DCS MH ॲपमध्ये कापूस पिकासाठी कोणता पर्याय निवडावा?

प्रश्न २: ई-पीक पाहणी करताना क्षेत्रफळ शिल्लक राहिल्याचा एरर का येतो?

प्रश्न ३: पासवर्ड विसरल्यावर लॉगिन कसे करावे?

निष्कर्ष