गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सुरक्षा सानुग्रह योजना: ऑनलाईन अर्ज, पात्रता व कागदपत्रे
शेतीकाम करताना अथवा दैनंदिन जीवनात शेतकऱ्यांना अनेक प्रकारच्या अकस्मात संकटांना सामोरे जावे लागते. विजेचा धक्का बसणे, सर्पदंश, वीज पडणे, पुरामध्ये वाहून जाणे किंवा रस्ते अपघात यांसारख्या नैसर्गिक व अपघाती घटकांमुळे अनेकदा शेतकरी किंवा त्यांच्या कुटुंबावर मोठे आर्थिक संकट ओढवते. अशा कठीण प्रसंगात शेतकरी कुटुंबाला भक्कम आधार मिळावा यासाठी राज्य सरकारतर्फे ‘गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सानुग्रह योजना’ चालवली जाते.
पूर्वी या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी ऑफलाईन अर्ज करावा लागत असे; मात्र आता ही संपूर्ण प्रक्रिया महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलद्वारे ऑनलाईन झाली आहे. या लेखात आपण योजनेचे स्वरूप, मिळणारे अनुदान, आवश्यक कागदपत्रे आणि अर्ज करण्याची स्टेप-बाय-बाय पद्धत सविस्तर जाणून घेऊया.
योजनेचे स्वरूप आणि मिळणारी आर्थिक मदत
या योजनेअंतर्गत अपघाताचे स्वरूप व त्याच्या तीव्रतेनुसार आर्थिक सहाय्य मंजूर केले जाते:
- अपघाती मृत्यू झाल्यास: ₹ २,००,०००/- (दोन लाख रुपये)
- गंभीर अपंगत्व आल्यास (उदा. एक हात आणि एक पाय निकामी होणे): ₹ २,००,०००/- (दोन लाख रुपये)
- अंशतः किंवा मध्यम स्वरूपाचे अपंगत्व आल्यास संबंधित व्यक्तीला ₹१,००,००० (एक लाख रुपये) इतकी आर्थिक मदत दिली जाते.
महत्त्वाची नोंद: या योजनेचा लाभ केवळ शेतकरीच नव्हे, तर त्यांच्या कुटुंबातील कोणत्याही सदस्याचा अपघात झाल्यास देखील घेता येतो.
आवश्यक कागदपत्रांची यादी (Documents Required)
ऑनलाईन अर्ज सादर करण्यापूर्वी खालील सर्व कागदपत्रे स्पष्टपणे स्कॅन करून तयार ठेवावीत:
- ७/१२ उतारा आणि ८-अ उतारा
- गाव नमुना ६ (वारस नोंद; उपलब्ध नसल्यास पुन्हा ७/१२ उतारा)
- वयाचा पुरावा: आधार कार्ड, शाळा सोडल्याचा दाखला किंवा मतदान ओळखपत्र
- मृत्यू दाखला (अपघातात मृत्यू झाला असल्यास)
- पोलीस अहवाल / एफआयआर (FIR) / प्रथम खबर / स्थळ पंचनामा
- शवविच्छेदन अहवाल (Postmortem Report)
- चालक परवाना (Driving License): वाहन अपघाताच्या प्रकरणात
- कुटुंबाचे संमतीपत्र: एफिडेव्हिटवर (Bond) बनवलेले
- विहित नमुन्यातील हमीपत्र
- अपंगत्व प्रमाणपत्र: अपंगत्व आले असल्यास शासकीय रुग्णालयातून जारी करण्यात आलेले अधिकृत अपंगत्व प्रमाणपत्र आवश्यक आहे.
- जात प्रमाणपत्र: (केवळ SC व ST प्रवर्गातील अर्जदारांसाठी)
ऑनलाईन अर्ज कसा करावा? (Step-by-Step Guide)
महाडीबीटी शेतकरी पोर्टलवरून अर्ज करण्यासाठी खालील टप्प्यांचे पालन करा:
१: महाडीबीटी पोर्टलवर प्रवेश करा
- महाडीबीटी पोर्टलच्या Farmer Login पेजवर जा.
- ‘वैयक्तिक शेतकरी’ हा पर्याय निवडा.
- तुमचा किंवा कुटुंबातील कोणत्याही घटकाचा Farmer ID प्रविष्ट करा. (आयडी माहित नसल्यास तेथे दिलेल्या पर्यायावर क्लिक करून शोधता येतो).
- मोबाईलवर प्राप्त झालेला OTP टाकून लॉगिन प्रक्रिया पूर्ण करा.
२: प्रोफाईल माहिती अद्ययावत करा
- जात प्रवर्ग (SC, ST किंवा इतर) निवडा. (SC/ST असल्यास जात प्रमाणपत्र जोडा).
- अपंगत्व असल्यास ‘होय’ निवडून प्रमाणपत्र अपलोड करा, नसल्यास ‘नाही’ निवडा.
- बँकेचा तपशील (खाते क्रमांक व IFSC कोड) भरून सेव्ह (Save) करा.
३: योजनेची निवड
- मुख्य मेनूमधील ‘घटकासाठी अर्ज करा’ या पर्यायावर क्लिक करा.
- यानंतर ‘गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सुरक्षा सानुग्रह योजना’ या पर्यायापुढील ‘बाबी निवडा’ वर जा.
४: अपघाताची माहिती प्रविष्ट करा
- अर्जदाराचा प्रकार: स्वतः जमीनधारक शेतकरी की कुटुंबातील सदस्य? त्यानुसार योग्य पर्याय निवडा.
- अपघाताचे स्वरूप: मृत्यू अथवा अपंगत्व निवडा.
- नातेसंबंध: अर्जदाराचे अपघातग्रस्त व्यक्तीशी असणारे नाते (उदा. पत्नी, मुलगा, आई इ.) सिलेक्ट करा.
- व्यक्तिगत माहिती: अपघातग्रस्त व्यक्तीचा आधार क्रमांक, नाव आणि जन्मतारीख भरा.
- अपघाताचे कारण: वीज पडणे, सर्पदंश, रस्ते अपघात, पाण्यात बुडणे इत्यादी योग्य कारण निवडा.
- तारीख: अपघाताची आणि मृत्यूची (झाला असल्यास) अचूक तारीख नोंदवा.
५: कागदपत्रे अपलोड करा
- मागण्यात आलेली सर्व कागदपत्रे (७/१२, पंचनामा, मृत्यू दाखला, संमतीपत्र इत्यादी) योग्य ठिकाणी अपलोड करा.
- अटी व शर्ती मान्य करून फॉर्म सबमिट (Submit) करा.
६: ऑनलाइन माध्यमातून आवश्यक शुल्क भरून अर्जातील सर्व माहिती तपासा आणि त्यानंतर अर्ज अंतिम स्वरूपात सादर करा.
- होमपेजवर येऊन ‘अर्ज सादर करा’ या पर्यायावर क्लिक करा.
- महाडीबीटीवर प्रथमच अर्ज करत असल्यास ₹२३ शुल्क UPI/Google Pay/PhonePe द्वारे भरावे लागेल. (पूर्वी अर्ज केला असल्यास शुल्क लागणार नाही).
- पेमेंट यशस्वी झाल्यावर Application Number जनरेट होईल.
अर्जाची स्थिती (Status) कशी तपासावी?
- महाडीबीटी पोर्टलवर लॉगिन करा.
- डाव्या बाजूच्या मेनूतील ‘घटक इतिहास पहा’ वर क्लिक करा.
- ‘छाननी अंतर्गत अर्ज’ या विभागात जा.
- येथे तुमच्या अर्जाची सद्यस्थिती (Current Status) आणि डेस्क लेव्हल पाहता येईल, तसेच अर्जाची पावती डाऊनलोड करता येईल.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
प्रश्न १: या योजनेअंतर्गत जास्तीत जास्त किती भरपाई मिळते?
उत्तर: अपघाती मृत्यू किंवा गंभीर अपंगत्व आल्यास कमाल ₹२ लाख, तर मध्यम अपंगत्वासाठी ₹१ लाख रुपयांची मदत मिळते.
प्रश्न २: शेतकरी नसलेल्या कुटुंबातील सदस्याला लाभ मिळतो का?
उत्तर: होय, शेतकरी कुटुंबातील कोणत्याही सदस्याचा अपघात झाल्यास ही योजना लागू होते.
प्रश्न ३: अर्जासाठी कोणतेही शुल्क भरावे लागते का?
उत्तर: महाडीबीटी पोर्टलवर पहिल्यांदाच नवीन अर्ज करत असल्यास ₹२३ इतके प्रक्रिया शुल्क ऑनलाईन भरावे लागते.
निष्कर्ष
‘गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सानुग्रह योजना’ ही अचानक ओढवलेल्या संकटात शेतकरी कुटुंबाला सावरणारी एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण योजना आहे. महाडीबीटीच्या ऑनलाईन सुविधेमुळे ही प्रक्रिया आता अधिक पारदर्शक आणि सोपी झाली आहे. अपघात घडल्यास आवश्यक कागदपत्रांची पूर्तता करून वेळेत अर्ज सादर करणे फायदेशीर ठरते.