12 वी नंतर पुढील शिक्षणासाठी 20 हजार दरवर्षी मिळतात: सेंट्रल सेक्टर स्कॉलरशिपची संपूर्ण माहिती

बारावीनंतर पदवीच्या पहिल्या वर्षाला प्रवेश घेतला असेल, किंवा पदवीनंतर पदव्युत्तर शिक्षणासाठी प्रवेश घेतला असेल, तर सेंट्रल सेक्टर स्कॉलरशिप तुमच्या कामी येऊ शकते. या शिष्यवृत्तीत दरवर्षी 20 हजार रुपयांपर्यंत मदत मिळते.

अर्ज नॅशनल स्कॉलरशिप पोर्टलवर (NSP) ऑनलाईन करायचा असतो. या लेखात पात्रता, मिळणारी रक्कम, लागणारी कागदपत्रे आणि संपूर्ण अर्ज प्रक्रिया क्रमाने दिली आहे. ज्यांना 80% पेक्षा कमी गुण आहेत त्यांच्यासाठीही पोर्टलवर काय पर्याय दिसतो, तेही पुढे सांगितले आहे.

सेंट्रल सेक्टर स्कॉलरशिपमध्ये किती रक्कम मिळते?

मिळणारी रक्कम तुम्ही कोणत्या अभ्यासक्रमात आणि कितव्या वर्षात आहात यावर ठरते:

याचा अर्थ पदवीच्या सुरुवातीच्या वर्षांत 12 हजार आणि पदव्युत्तर शिक्षणात 20 हजार रुपये मिळतात.

सेंट्रल सेक्टर स्कॉलरशिपसाठी पात्रता काय आहे?

अर्ज करण्यापूर्वी खालील अटी तुम्ही पूर्ण करता का ते तपासा:

• अर्जदार भारताचा नागरिक असावा.
• बारावी मान्यताप्राप्त संस्थेतून केलेली असावी. विज्ञान, वाणिज्य किंवा कला, कोणतीही शाखा चालते.
• बारावीत किमान 80% गुण असावेत.
• पालकांचे किंवा कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न साडेचार लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसावे.
• तुम्ही प्रवेश घेतलेले कॉलेज अखिल भारतीय तंत्र शिक्षण परिषदेकडून (AICTE) मान्यताप्राप्त असावे. पदवी किंवा पदव्युत्तर, दोन्ही अभ्यासक्रमांना हे लागू आहे.
• अभ्यासक्रम नियमित (Regular) असावा.

80% पेक्षा कमी गुण असतील तर?

तुम्हाला 80% पेक्षा कमी गुण असतील तरीही निराश होऊ नका. पोर्टलवर तुमची माहिती भरली की तुमच्या गुणांनुसार तुम्हाला लागू असलेल्या शिष्यवृत्ती तिथे दिसतात. तिथून तुम्ही त्यासाठी अर्ज करू शकता.

कॉलेज बदलले तर काय?

पहिल्या वर्षानंतर दुसऱ्या वर्षासाठी दुसऱ्या कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला, तरी नवीन कॉलेजही मान्यताप्राप्तच असावे लागते. त्या कॉलेजकडे आवश्यक कोड (व्हिडिओत AISHE कोड असे सांगितले आहे) असेल तरच तुम्हाला पात्र धरले जाते.

आवश्यक कागदपत्रे

• आधार कार्ड
• बारावीची गुणपत्रिका (निकाल) आणि उत्तीर्ण प्रमाणपत्र
• उत्पन्नाचे प्रमाणपत्र
• जातीचे प्रमाणपत्र (तुम्ही त्या प्रवर्गात येत असाल तर)
• अपंगत्वाचे प्रमाणपत्र (लागू असेल तरच)

आधार कार्ड हातात नसेल तर आधार कार्ड ऑनलाईन कसे डाउनलोड करायचे हा लेख पाहा.

सेंट्रल सेक्टर स्कॉलरशिप ऑनलाईन अर्ज: Step-by-Step प्रक्रिया

अर्जाची प्रक्रिया तीन मोठ्या भागांत होते: आधी OTR (One Time Registration), मग Basic Details आणि शेवटी स्कॉलरशिपसाठी अर्ज. हे स्कॉलरशिप केंद्र सरकारकडून दिले जाते, म्हणून नोंदणी व्यवस्थित करावी लागते.

भाग 1: NSP वर OTR नोंदणी

 1: Google वर “NSP Scholarship” सर्च करा आणि नॅशनल स्कॉलरशिप पोर्टलची साईट उघडा. तिथे “Apply for Scholarship” वर क्लिक करा. नंतर “Register” वर क्लिक करून “Continue” करा.

2: दोन चेक बॉक्सवर टिक करा (I Agree) आणि “Next” वर क्लिक करा.

 3: तुमचा मोबाईल नंबर टाका आणि “Get OTP” वर क्लिक करा. आलेला OTP आणि Captcha टाकून “Verify” करा.

 4: आता तुमचा आधार नंबर टाका आणि पुन्हा “Get OTP” वर क्लिक करा. आधारला जोडलेल्या मोबाईलवर OTP येईल. तो टाकून Verify करा.

 5: Verify झाल्यावर “Your bank account seeded with Aadhaar” असे दिसते, म्हणजे तुमचे बँक खाते DBT शी जोडलेले आहे. हे महत्त्वाचे आहे, कारण ही शिष्यवृत्ती थेट DBT लिंक असलेल्या खात्यात येते.

6: आईचे आणि वडिलांचे नाव टाका. ईमेल आयडी टाकणे बंधनकारक नाही, हवा असेल तर टाकू शकता. तुमची बँक लिंकची माहिती तिथे दिसेल. त्यानंतर “Finish” वर क्लिक करा.

 7: “Registration Generated Successfully” असा संदेश येतो आणि तुमचा Reference Number दिसतो. तो जपून ठेवा.

1. “आधार कार्ड ऑनलाईन कसे डाउनलोड करायचे” → https://digitalmitra24.com/aadhaar-card-download-online/
2. “सरकारी योजना” (Category) → https://digitalmitra24.com/category/sarkari-yojana/
3. “बांधकाम कामगार शैक्षणिक साहित्य संच” → https://digitalmitra24.com/bandhkam-kamgar-shaikshanik-sahitya-sanch/

भाग 2: मोबाईल App वर Face Authentication

OTR पूर्ण होण्यासाठी Face Authentication करावे लागते. त्यासाठी एक मोबाईल App लागतो.

1. मोबाईलवर “NSP OTR” हे Application शोधून Install करा आणि उघडा.
2. “eKYC by Face Authentication” वर क्लिक करा.
3. आधी मिळालेला Reference Number टाका आणि “Send OTP” वर क्लिक करा. OTP टाकून Finish करा.
4. तुमच्या प्रोफाईलची माहिती दिसेल. “Proceed to Face Authentication” वर क्लिक करा.
5. संमतीला टिक करा (“Only this time” पर्याय) आणि कॅमेऱ्यासमोर चेहरा दाखवून Face Authentication पूर्ण करा.

हे पूर्ण झाल्यावर तुमचा OTR नंबर तयार होतो. तो सांभाळून ठेवा. पासवर्ड तुमच्या मोबाईलवर आलेला असतो, तिथे तपासू शकता.

भाग 3: लॉगिन आणि Basic Details

 1: पोर्टलवर “Login” मध्ये “Login with Aadhaar” निवडा. आधार नंबर टाका, “Get OTP” करा, OTP आणि Captcha टाका आणि “Proceed” वर क्लिक करा.

 2: तुमचा APAAR ID कॉलेजकडून मिळवण्यासाठी संमती विचारली जाते. “OK” करा आणि “Check It Now” वर क्लिक करा. तुमची माहिती दिसेल.

3: पुन्हा “Check It Now” वर क्लिक करा. त्यानंतर बाजूला दिसणाऱ्या तीन रेषांवर क्लिक करून “Apply for Scholarship” निवडा.

4: पुन्हा एकदा लॉगिन करावे लागते: आधार नंबर, OTP, Captcha टाकून लॉगिन करा.

यानंतर तीन पर्याय दिसतात: Apply Fresh, Fill Basic Details आणि My Application. अजून कुठलाही अर्ज केलेला नसल्याने आधी Basic Details भरावे लागतात.

Basic Details मध्ये काय भरायचे?

वैयक्तिक माहिती: आधार कार्डवरील माहिती आपोआप भरलेली दिसते. उरलेली माहिती तुम्ही भरायची आहे.

• स्कॉलरशिप कॅटेगरी: तुम्ही टाकलेल्या गुणांनुसार तुम्हाला शिष्यवृत्ती दिसतात. उदाहरणार्थ “Post Matric Top Class MCM” दिसते. तुमची टक्केवारी जास्त असेल तर सेंट्रल सेक्टर स्कॉलरशिप दिसते. ती निवडा.
• कम्युनिटी (प्रवर्ग) निवडा.
• धर्म निवडा. दिव्यांग नसाल तर “No”, असाल तर “Yes”.
• पालकांचा व्यवसाय (वडील काय करतात) दिलेल्या पर्यायांतून निवडा.
• वैवाहिक स्थिती निवडा.
• एकुलती एक मुलगी असाल तर “Yes”, नसाल तर “No”.
• आई-वडिलांपैकी कोणी हयात नसेल तर त्याचे पर्याय दिले आहेत. तुम्हाला लागू नसेल तर “Not Applicable” निवडा.
• कायमचा पत्ता: राज्य (महाराष्ट्र), जिल्हा, स्थानिकता (ग्रामीण/शहरी), घर नंबर, रोड नंबर, परिसर, लँडमार्क आणि पिनकोड व्यवस्थित टाका. घर नंबर पूर्ण टाका. त्यानंतर “Save & Next” वर क्लिक करा.

कॉलेजची माहिती:

• आधी राज्य (महाराष्ट्र) आणि जिल्हा निवडा. नंतर कॉलेजचे नाव टाकून “Search” वर क्लिक करा आणि यादीतून तुमचे कॉलेज निवडा.
• सध्याचा अभ्यासक्रम (BA, BCom इत्यादी) आणि सध्याचे वर्ष (पहिले, दुसरे, तिसरे) निवडा.
• वर्ग सुरू झाल्याची तारीख टाका.
• प्रवेश क्रमांक, Enrollment किंवा Registration नंबर यापैकी जो असेल तो टाका.
• वर्ष, रोल नंबर आणि विभाग (A, B, C, D) टाका.
• Mode of Study: Regular निवडा. Regular असलेल्यांनाच ही शिष्यवृत्ती मिळते, पत्रव्यवहार (Correspondence) अभ्यासक्रम करत असाल तर हा फॉर्म भरू नका.
• हॉस्टेलमध्ये राहत असाल तर “Yes”, नसाल तर “No”.

आधीचे शैक्षणिक तपशील: तुमच्या वर्गानुसार आधीच्या वर्गाची माहिती भरा. बारावीनंतर पहिल्या वर्षाला असाल तर बारावीची माहिती (रोल नंबर, मिळालेले गुण) लिहा. दुसऱ्या वर्षात असाल तर पहिल्या वर्षाची माहिती टाका. एखादी Competitive Exam दिली असेल तर तिचे तपशील भरा, नाहीतर सोडून द्या. नंतर “Save & Next” करा.

पुढच्या पानावर “काही माहिती भरण्याची गरज नाही” असे दिसते. तिथे “Continue” करा. नंतर Undertaking येते. ते वाचून “I Agree” करा आणि “Submit Basic Details” वर क्लिक करा. काही राहिले असेल तर “Previous” वर क्लिक करून पुन्हा Edit करता येते. Submit झाल्यावर “Yes” करा.

भाग 4: Apply Fresh, स्कॉलरशिपसाठी अर्ज

1. “OK” करून “Apply Fresh” वर क्लिक करा.
2. शैक्षणिक वर्ष निवडा. (व्हिडिओतील उदाहरणात 2026-27 हे वर्ष निवडलेले आहे.)
3. दोन चेक बॉक्सवर टिक करा आणि “I Agree” वर क्लिक करा.
4. Domicile State म्हणून महाराष्ट्र निवडा. तुमची स्कॉलरशिप आधीच निवडलेली दिसेल.
5. Application Type मध्ये “Scholarship” निवडा आणि “Apply” वर क्लिक करा.
6. “Do you want to proceed?” असे विचारल्यावर “OK” करा.

आता तुमचा अर्ज “My Application” पानावर दिसतो.

सेंट्रल सेक्टर स्कॉलरशिपचे स्टेटस कसे तपासायचे?

“My Application” मध्ये “Proceed” वर क्लिक करून तुम्ही स्टेटस पाहू शकता. तिथे तुम्हाला अर्ज सबमिट झाला असल्याचे दिसते.

• Institute Verifying Officer Details: तुमच्या कॉलेजकडून तुमची माहिती तपासली जाते. तुमचे कॉलेज आणि Nodal Officer चे नाव तिथे दिसते. त्यांनी सर्व तपासून “OK” केले की Verification पूर्ण होते.
• Verification Details: यात कोणते Verification झाले आहे ते पाहता येते.
• Payment Details: शिष्यवृत्तीची रक्कम आली आहे का, पेमेंट स्टेटस काय आहे, ते इथे दिसते.

अर्जात चूक झाली तर?

अर्जात काही चुकले असेल तर “Withdraw Application” करता येते. म्हणजे तुम्ही स्कॉलरशिप रद्द करून पुन्हा नवीन अर्ज भरू शकता.

अर्ज करताना लक्षात ठेवा

• आधी OTR पूर्ण करा. त्याशिवाय लॉगिन करून अर्ज भरता येत नाही.
• Face Authentication मोबाईल App वरच करावे लागते.
• OTR नंबर आणि Reference Number जपून ठेवा.
• बँक खाते आधारशी (DBT) जोडलेले असावे.
• Mode of Study मध्ये “Regular” निवडा.
• कॉलेजचे नाव योग्य निवडा, कारण तुमची माहिती तेच कॉलेज तपासते.

सेंट्रल सेक्टर स्कॉलरशिप: वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

1. सेंट्रल सेक्टर स्कॉलरशिपमध्ये दरवर्षी किती रुपये मिळतात?
दरवर्षी 20 हजार रुपयांपर्यंत मिळतात. पदवीच्या पहिल्या तीन वर्षांसाठी 12,000, पदवीच्या चौथ्या-पाचव्या वर्षासाठी आणि पदव्युत्तर शिक्षणासाठी 20,000 रुपये.

2. सेंट्रल सेक्टर स्कॉलरशिपसाठी बारावीत किती टक्के हवेत?
किमान 80% गुण हवेत. त्यापेक्षा कमी गुण असतील तर तुमच्या गुणांनुसार लागू असलेल्या इतर शिष्यवृत्ती पोर्टलवर दिसतात.

3. या शिष्यवृत्तीसाठी कोणत्या शाखेतून बारावी चालते?
विज्ञान, वाणिज्य किंवा कला, कोणत्याही शाखेतून बारावी केलेली चालते.

4. कुटुंबाच्या उत्पन्नाची मर्यादा किती आहे?
पालकांचे वार्षिक उत्पन्न साडेचार लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसावे.

5. सेंट्रल सेक्टर स्कॉलरशिपचा अर्ज कुठे करायचा?
नॅशनल स्कॉलरशिप पोर्टलवर (NSP) ऑनलाईन अर्ज करायचा असतो. आधी OTR नोंदणी करून मग लॉगिन करावे लागते.

6. पत्रव्यवहार (Correspondence) अभ्यासक्रम करणाऱ्यांना ही शिष्यवृत्ती मिळते का?
नाही. Regular अभ्यासक्रम करणाऱ्यांनाच मिळते. Correspondence असेल तर हा फॉर्म भरू नका.

7. अर्जासाठी कोणती कागदपत्रे लागतात?
आधार कार्ड, बारावीची गुणपत्रिका आणि उत्तीर्ण प्रमाणपत्र, उत्पन्नाचे प्रमाणपत्र, तसेच लागू असेल तर जात आणि अपंगत्वाचे प्रमाणपत्र.

8. अर्ज चुकला तर काय करायचे?
“Withdraw Application” करून स्कॉलरशिप रद्द करता येते आणि पुन्हा अर्ज भरता येतो.

निष्कर्ष

सेंट्रल सेक्टर स्कॉलरशिप हे बारावीनंतरच्या शिक्षणात दरवर्षी आर्थिक मदत देणारे केंद्र सरकारचे शिष्यवृत्ती आहे. 80% गुण, उत्पन्न मर्यादा आणि मान्यताप्राप्त कॉलेज या अटी पूर्ण असतील तर NSP वर आधी OTR करा, मग Basic Details भरा आणि शेवटी “Apply Fresh” ने अर्ज करा. अर्ज केल्यानंतर स्टेटस आणि पेमेंट याच पोर्टलवर पाहता येते.

शैक्षणिक मदतीच्या आणखी योजना पाहायच्या असतील तर आमच्या सरकारी योजना विभागात पाहा. मुलांच्या शिक्षणाशी संबंधित आणखी एक योजना बांधकाम कामगार शैक्षणिक साहित्य संच या लेखात दिली आहे.